وقتی خیمه امام حسین (ع)، پناهگاهِ جان‌ها می‌شود

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، هیأت در ایران امروز، دیگر تنها خیمه‌ای برای سوگواری و اقامه عزای سیدالشهدا(ع) نیست؛ نهادی اجتماعی است که در بزنگاه‌های تاریخی، از دل بحران‌ها و التهاب‌ها، نقش و کارکردهای تازه‌ای پیدا می‌کند. روزهای پرحادثه و پرالتهاب دو سال اخیر نیز بار دیگر این واقعیت را آشکار کرد؛ روزهایی که مردم، بی‌آنکه فراخوانی رسمی در کار باشد، به میدان آمدند، هیأت‌ها پرشورتر شدند، سفره‌های حسینی در اوج دشواری‌های معیشتی گسترده‌تر از گذشته برپا ماندند و پای چهره‌ها و اقشاری به مجالس مذهبی باز شد که شاید تا پیش از این، حضورشان در این فضاها دور از انتظار به نظر می‌رسید.

در چنین شرایطی، هیأت‌ها با پرسش‌ها و مسئولیت‌های تازه‌ای روبه‌رو شده‌اند؛ از نسبت فرهنگ عاشورا با کنش اجتماعی و انتظارِ فعال گرفته تا راز برکت سفره‌هایی که در تنگنای اقتصادی همچنان پابرجا مانده‌اند و نیز چگونگی مواجهه با نسل‌ها و گروه‌های متنوعی که امروز راه خود را به خیمه‌های حسینی پیدا کرده‌اند.

دکتر فاطمه منتظری، پژوهشگر امور دینی، تربیتی و خانواده و کارشناس برنامه‌های تلویزیونی «تا نیایش» و «به خانه برمی‌گردیم» در این گفت‌وگو از هیأت‌هایی سخن می‌گوید که به باور او «واقعی‌تر» شده‌اند.

از آرزو تا باور؛ هیأت‌هایی که واقعی‌تر شدند

فاطمه منتظری، پژوهشگر امور دینی، تربیتی و خانواده، درباره تأثیر روزهای پرالتهاب و جنگی دو سال اخیر بر حال‌وهوای هیأت‌ها می‌گوید: «شاید تأثیر هیأت‌ها بر فضای اجتماعی پررنگ‌تر از تأثیر شرایط اجتماعی بر هیأت‌ها باشد؛ اما مسلماً آن روحیه جهادی که امروز در جامعه دیده می‌شود، چه در دوره پیش از شهادت رهبر شهید و چه پس از آن، و با توجه به وعده‌ها و پیشگویی‌هایی که ایشان مطرح کرده بودند، باعث شده حال‌وهوای هیأت‌ها واقعی‌تر و ملموس‌تر شود.»

او تأکید می‌کند: «مباحثی مانند ظهور و انتظار برای هیأتی‌ها دیگر یک مفهوم ذهنی و انتزاعی نیست، بلکه تا حد زیادی عینی و مجسم شده است؛ و همین موضوع باعث شده هیأت‌ها پرشورتر، پرانگیزه‌تر و همراه با باور و یقین بیشتری نسبت به آن چیزی باشند که سال‌ها به عنوان آرزو در ذهنشان مطرح بود. در واقع می‌توان گفت این آرزوها به‌تدریج در حال تحقق است و همین مسئله، نوعی حرکت و پویایی در هیأت‌ها ایجاد کرده؛ به گونه‌ای که هیأت‌ها امروز از عزت و جایگاه متفاوت‌تری برخوردار شده‌اند.»

منتظری ادامه می‌دهد: «در گذشته، هیأت‌ها گاهی از سوی برخی جریان‌های منتقد، به خیال‌پردازی یا امید به آینده‌ای نامعلوم متهم می‌شدند؛ اما امروز این فضا تغییر کرده و این تحول، شور اجتماعی و دینی جدیدی ایجاد کرده که موجب افزایش باورپذیری شده است. به نظر می‌رسد مهم‌ترین اثر این شرایط، هدفمندتر شدن هیأت‌ها، افزایش هوشیاری آن‌ها و استوارتر شدن گام‌هایشان بوده است.

سفره‌هایی که با حساب‌های زمینی قابل توضیح نیستند

این پژوهشگر امور دینی، تربیتی و خانواده، راز ماندگاری و گسترش سفره‌های امام حسین(ع) را در بازگشت به حقیقت تفکر شیعی می‌داند و می‌گوید: «اگر به حقیقت تفکر شیعی برگردیم، این پویایی، این حس جهادی و این باور که حتماً باید حرکتی صورت بگیرد تا برکتی محقق شود، برگرفته از آیاتی در قرآن کریم است؛ آیاتی همچون "إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ" و "وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا"؛ اینکه کسانی که برای رضای خدا با جان و مال خود تلاش می‌کنند، بی‌تردید به راه‌های الهی هدایت می‌شوند.»

او ادامه می‌دهد: «در مجموع، وعده‌های الهی به کسانی داده می‌شود که در "سَرّاء و ضَرّاء" از انفاق دست نمی‌کشند؛ چه انفاق مال و چه جان.»

منتظری با اشاره به تجربه‌های خود از حضور در هیأت‌ها و حسینیه‌ها می‌گوید: «از نزدیک مشاهده می‌کنیم که گرداننده این مجالس و روزی‌رسان آن‌ها، خود اهل‌بیت(ع) هستند و دست آن‌ها به شکل آشکاری در کار است؛ به‌گونه‌ای که رزق‌ها فراتر از محاسبات معمول گسترش پیدا می‌کند و وابسته به توان اقتصادی مردم نیست.»

                                            
رسالتی سنگین‌تر از همیشه؛ حفظ دل‌هایی که به هیأت آمده‌اند

منتظری معتقد است با تحولات اجتماعی اخیر و حضور اقشار متنوع‌تر در مجالس مذهبی، مسئولیت هیأت‌ها بیش از هر زمان دیگری سنگین شده است. او می‌گوید: « به برکت خون شهدا و خصوصاً رهبر شهیدمان، شاهد بودیم که چه تحول عظیمی در فضای اجتماعی شکل گرفت و چگونه اقشاری به هیأت‌ها، پای منبرها، سخنرانی‌ها و مجالس مداحی جذب شدند که شاید روزی حتی تصور حضور آنان در این فضاها برای ما دشوار بود.»

او تأکید می‌کند: «از همین رو، مسئولیت ما بسیار سنگین‌تر شده است. باید این ره‌آوردها و ارمغان‌های الهی را که پایشان به هیأت‌ها باز شده، حفظ کنیم و بتوانیم آنان را از سرچشمه اسلام ناب محمدی(ص) سیراب سازیم؛ نه اسلام سلیقه‌ای و نه تشیع سلیقه‌ای، و نه آنچه بر مبنای احساسات شخصی ما در مواجهه با مردم شکل می‌گیرد.»

منتظری با اشاره به ضرورت جهاد تبیین می‌افزاید: «جهاد تبیین، امر به معروف و نهی از منکر، وظیفه‌ای بسیار مهم برای مؤمنان، نیروهای حزب‌اللهی و هیأتی‌هاست؛ به‌ویژه در شرایطی که دشمن سال‌هاست جنگ شناختی به راه انداخته و سوءتعبیرها و سوءتفاهم‌های فراوانی نسبت به اقشار مذهبی ایجاد کرده است.»

او ادامه می‌دهد: «از یک سو، افراط و تندروی برخی رفتارها در مواجهه با اقشار خاکستری جامعه آسیب‌زاست و از سوی دیگر، سکوت و شیرین‌رفتاری‌ای که به معنای تأیید هر نوع رفتار تلقی شود نیز خطاست. تبیین نگاه اسلامی به این معناست که نه حدود و ثغور و خط قرمزهای دین آسیب ببیند و نه از حسن خلق و شیوه درست مواجهه با مردم غفلت شود. حسن خلق نه به معنای تأیید گناه است و نه به معنای اصرار بر تندی و سخت‌گیری در رفتار.»

این پژوهشگر امور دینی، تربیتی و خانواده تأکید می‌کند: «این مسائل باید به‌طور جدی در هیأت‌ها تبیین و آموزش داده شود. باید محیطی امن و پذیرا ایجاد کنیم تا رغبت افراد برای حضور در مراسم و هیأت‌ها افزایش پیدا کند و حفظ شود و ان‌شاءالله زمینه بازگشت آنان به دامان اسلام و ایمان فراهم آید. آن‌گاه خواهیم دید که به تدریج شعائر و جلوه‌های دینداری نیز در رفتار و سبک زندگی افراد نمود بیشتری پیدا خواهد کرد.»

او در پایان می‌گوید: «امروز مسئولیت هیأت‌ها بسیار سنگین است و امیدواریم بتوانیم وارثان خوبی برای امام شهیدمان باشیم و آنچه از آن به عنوان واجب فراموش‌شده یاد شده است، از محاق فراموشی بیرون بیاید؛ آن هم به گونه‌ای جذاب، شیرین، منطقی و مستدل که افراد نتوانند در برابر آن مقاومت کنند.»

 
 منبع: ایرنا